Matematik Olimpiyatları Nerede Yapılacak? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından Bir İnceleme
Matematik Olimpiyatları ve Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği
İstanbul’da, sabah işe gitmek için toplu taşıma kullanırken her gün karşılaştığım o çeşitlilik, bir anlamda toplumun her kesiminden insanın bir arada var olmasının somut bir yansıması. Gençler, yaşlılar, farklı meslek gruplarından insanlar… Herkes birbirine karışmış. Ama yine de, bazen bu çeşitlilik, bana toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin hala ne kadar belirleyici bir faktör olduğunu hatırlatıyor. Matematik Olimpiyatları’nın nerede yapılacağı gibi önemli bir mesele de bu bağlamda, sadece bir organizasyon meselesi değil, aynı zamanda toplumsal adaletin ve eşitliğin bir göstergesi olarak karşımıza çıkıyor.
Çok yakın bir zamanda, bir arkadaşımın kızının matematikle ilgilendiğini öğrendim. “O kadar da zor işlerle uğraşmasın,” diyen akrabalarından da bahsetti. İşte bu tür zihniyetler, Matematik Olimpiyatları gibi yarışmaların düzenlendiği yerlerde de etkisini gösterebilir. Zira, dünya çapında yapılan Matematik Olimpiyatları’na katılımda hala kadınların oranı, erkeklere göre çok daha düşük. Peki, bu durumu sadece kadınların ilgisizliğiyle mi açıklayabiliriz? Yoksa, bu alanda kadınlara yönelik yerleşmiş toplumsal normlar, daha başlangıç aşamasında engeller yaratıyor olabilir mi?
Bir başka örnek verecek olursam, sokakta yürürken sürekli duyduğumuz “matematik zor, erkek işidir” gibi cümleler, bu tür bir algının günlük hayatta nasıl normalleştiğini gözler önüne seriyor. Çeşitliliği ve eşitliği savunan bir toplumda, kadınların matematik gibi alanlarda erkeklerle eşit fırsatlara sahip olması gerektiği oldukça açık. Matematik Olimpiyatları, her yaştan katılımcı için eşit fırsatlar sunulmalı, ancak bunun sağlanabilmesi için sadece organizasyonel değil, toplumsal bir dönüşüm de gereklidir.
Çeşitlilik: Farklılıkları Kucaklayarak Başarıya Ulaşmak
Matematik Olimpiyatları’nın nerede yapılacağı, yalnızca fiziksel bir mekan seçimi değil, aynı zamanda katılımcılar için sunduğu fırsatların çeşitliliğiyle de alakalı. Düşünsenize, İstanbul’un farklı semtlerinde yaşayan farklı sosyo-ekonomik gruptan çocukların bu tür yarışmalara katılabilmesi ne kadar farklı olabilir. Şehir merkezinde yaşayan ve özel okulda eğitim gören bir çocuğun bu tür organizasyonlara erişimi ile varoşlarda yaşayan bir çocuğun erişimi çok farklı olabilir.
Bir gün, Kadıköy’de bir kafede otururken, tam yanımda oturan bir grup gençten biri matematiksel bir problem üzerinde kafa yoruyordu. Arkadaşlarından biri ise “Hadi ya, bırak şimdi matematikle uğraşmayı. Spor yapalım,” diyordu. O an, sosyal medyanın da etkisiyle, özellikle gençler arasında erkeklerin daha çok bilimsel ve matematiksel alanlarla ilgilendiği, kadınların ise daha çok sosyal beceriler ve sanatsal alanlarda etkin olduğu gibi bir algının yaygın olduğunu fark ettim. Oysa, eşit fırsatlarla herkesin başarı gösterebileceği bir ortamda, matematik olimpiyatlarında da başarıların farklı sosyo-ekonomik gruplardan gelen katılımcılar arasında eşit dağıldığı bir dünya mümkün.
Matematik Olimpiyatları’nın düzenlendiği yerin, sadece fiziksel konumuyla değil, bu tür çeşitlilikleri kucaklama ve her gruba eşit fırsatlar sunma anlamında da bir seçimi simgeliyor. Özellikle matematik gibi daha az kadın katılımı olan alanlarda, organizasyonların yalnızca erkeklere değil, her yaştan ve her kesimden kadına, çocuğa, genç yetişkine fırsatlar sunması gerekir.
Sosyal Adalet: Eşit Başarı Şansı
Sosyal adalet, hayatın her alanında olduğu gibi eğitimde de önemli bir konu. Matematik Olimpiyatları gibi prestijli organizasyonlar, çocuklar için gelecekteki kariyerlerine etki edebilecek fırsatlar sunuyor. Ancak bu fırsatların herkes için eşit bir şekilde sunulup sunulmadığını sorgulamak, toplumsal bir sorumluluktur.
Geçtiğimiz yıl, İstanbul’daki bir seminerde eğitimde eşitlik üzerine konuşan bir konuşmacı, eğitimde fırsat eşitliğinin sadece sınıf içindeki başarılarla sınırlı olmadığını belirtmişti. Özellikle matematik gibi zorlu bir alanda, dezavantajlı gruplardan gelen bireylerin başarı şanslarının artırılabilmesi için, onların erken yaşlardan itibaren teşvik edilmesi gerektiği vurgulanmıştı. Matematik Olimpiyatları, bu açıdan bakıldığında, sadece zeki çocukların bir araya gelip yarıştığı bir etkinlik olmamalı. Aynı zamanda farklı grupların birbirleriyle yarışabildiği, kimsenin dışlanmadığı ve herkesin eşit fırsatlara sahip olduğu bir alan olmalı.
Sosyal adaletin gereği, bir çocuğun veya gencin başarılı olabilmesi için yalnızca doğal yetenekleri değil, çevresel faktörler de devreye girer. Şehirdeki merkezî bölgelerdeki okulların daha fazla kaynağa sahip olması, bu okullardaki çocukların matematik gibi alanlarda daha fazla şanslı olması anlamına gelir. Bu durum, sosyal adaletin tam anlamıyla sağlanıp sağlanmadığını sorgulamamıza neden olur. Matematik Olimpiyatları’nın nerede yapılacağı ve bu organizasyona kimlerin katılabileceği, bu anlamda çok önemli bir konudur.
Sonuç: Bir Matematik Olimpiyatı, Bir Toplumsal Dönüşüm
Matematik Olimpiyatları’nın nerede yapılacağı, yalnızca coğrafi bir mesele değil. Aynı zamanda toplumsal cinsiyet eşitliği, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi konularla da doğrudan ilgili. Bu olimpiyatların gerçekleştiği yerler, yalnızca bir yarışma alanı değil, toplumların farklı gruplara nasıl fırsatlar sunduğunu ve eşitlikçi bir ortamda başarıya ulaşmanın nasıl sağlanabileceğini gösteriyor. Her bireyin eşit fırsatlar sunularak katılabileceği bir ortamda, matematik olimpiyatları gibi prestijli organizasyonlar çok daha anlamlı hale gelir.