Bloom Taksonomisi’nin Basamakları Nelerdir? – Bir Genç Yetişkinin Komik Yolculuğu
Yaşadığım her anı fazla düşünen bir insan olarak, aklımda genellikle gereksiz ama eğlenceli sorular dönüp durur. Mesela bir gün arkadaşımın “Bana yeni bir konu anlat” demesi üzerine, aklıma gelen ilk şey, “Acaba Bloom Taksonomisi’nin basamakları nelerdir?” oldu. Ne de olsa, her şeyin bir sıralaması var, değil mi? Yani, hayatımda akışkan bir şekilde ilerlemeyi seviyorum; ama bazen de her şeyin üstünü çizip, kafamda “acaba birinci basamağa mı, ikinciye mi geçsem?” diye düşünmeden edemiyorum. Bu yazıda, Bloom Taksonomisi’nin basamaklarını olabildiğince komik ve eğlenceli bir şekilde anlatmaya çalışacağım. Yani aslında neyi öğretiyorum, kimse bilmiyor. Ama önemli olan biraz eğlenmek, değil mi?
Bloom Taksonomisi: Ağırlıklı Bir 25 Yaşındaki Genç Yetişkinin Kafasında
Bloom Taksonomisi nedir? Bu soru bana genellikle üniversite yıllarımı hatırlatıyor. Bazen derslerdeki konuları anlatırken, hocaların “Hadi bakalım, Bloom Taksonomisi’ne bakalım” dediğinde ben hep aynı şeyi düşünürdüm: Neydi o ya? Benim derdim daha büyük… Ama sonra birden anladım ki, aslında bu taksonomi, bizim düşünme becerilerimizi adım adım geliştiren bir model. Yani, bir konuda daha derinlemesine düşünmek ve anlamak için bir yol haritası.
İşte bu harita 6 basamaktan oluşuyor ve her basamağa geçtikçe daha derin, daha kritik düşünmeye başlıyoruz. Şimdi bu basamakları, hem günlük hayatta karşımıza çıkabilecek komik bir biçimde hem de fazla düşünerek, derinlemesine inceleyeceğiz. Hazırsanız, başlayalım.
1. Bilgi (Knowledge) – “Bu konuyu ezberle!”
Bloom Taksonomisi’nin ilk basamağı “bilgi” aşamasıdır. Klasik öğrenci tavrı: Ezberle, hafızana kazandır, sonra sınavı geç! Hani şu “Anlamadım ama yazdım!” tavrı var ya, işte o tam burada devreye giriyor. Bir zamanlar ben de derslerde “Hangi tarihte ne oldu?” diye sorulduğunda, sadece doğru cevap vermek için sıfır anlamla yanıt verirdim.
Öğrenci: “Bloom Taksonomisi’nin ilk basamağı nedir?”
Ben: “Bilgi!”
Öğrenci: “Ne anlama geliyor?”
Ben: “Bilmiyorum ama bildiğimi söylüyorum.”
Günümüzde “bilgi” dediğimizde, doğru cevabı almış olsak da, aslında bu basamağı sadece hafızada tutmak olarak düşünebiliriz. Ama işin eğlenceli yanı şu ki, biz her zaman bilmiyoruz ama biliyormuş gibi davranıyoruz. O yüzden “bilgi” basamağında, sadece doğru cevabı ezberlemek yeterli olur. Hayatın içinde de, bazen yapmam gerekeni bilmeliyim, ama neden yapmam gerektiğini düşünüp duruyorum? sorusuyla debeleniriz.
2. Anlama (Comprehension) – “Bu ne anlama geliyor ki?”
Hah, şimdi sıra “anlama” basamağına geldi. “Ya bir dakika, bunu niye ezberliyorum ki?” diye düşündüğümüz anlar hep burada başlar. Bu basamağa geçtiğimizde, artık ezberlenen bilginin anlamını kavramaya başlarız. Ama… burada da işler karmaşıklaşır. Gerçekten anladık mı?
Bir gün bir arkadaşım bana “Düşüncelerimi birleştiriyorum” dediğinde, ben “Bunu Bloom Taksonomisi’ne bağlasak, tam olarak anlama aşamasında mı kaldı?” diye düşündüm. Hani bazen birisini anlamak için Anlıyorum ama gerçekten anlıyor muyum? sorusunu kendimize sorarız, işte bu da o basamaktır.
Örneğin, birinin sana bir şey anlatırken sanki her kelimeyi anlıyormuşsun gibi görünürsün ama içinden “Bir dakika, bu neydi?” diye düşünürsün. Olay tam olarak burada başlar. Günlük hayatımda bu neyi anlatıyor? sorusuyla ilerleriz.
3. Uygulama (Application) – “Bunu şimdi nasıl kullanırım?”
Bütün bu bilgiler ve anlam birikimi bir kenara, şimdi bunu nasıl kullanacağım? sorusu gelir. Gerçekten bu bilgi bir şeye yarar mı? Kendime bazen şöyle derim: “Evet, bildim ama uygulama kısmı nerede?” Gerçekten çoğu zaman teorik bilgi pratikte işe yaramayabilir, özellikle de işin içine biraz espri katmamız gerekiyorsa!
Bir arkadaşım: “Bence şu filmi izlemelisin.”
Ben: “Ya ben o filmi biliyorum ama, nasıl bir bağlamda izleyeceğim?”
İşte Bloom Taksonomisi’nin uygulama aşamasında, öğrendiğimiz bilgiyle alakalı pratikte ne yapacağımızı düşünmeye başlarız. Sadece teorik bilgi yeterli değildir; onu hayatımızda nasıl kullanacağımızı bilmemiz gerekir. Gündelik hayatta da bazen karşılaştığımız problemlere çözüm bulmak için bilgiyi uygulamak zorundayız. Kısacası, “Bunu nasıl hayatıma katabilirim?” sorusu burada önemlidir.
4. Analiz (Analysis) – “Peki ama neden böyle oldu?”
Hah, sonunda geldik bir bakıma doğru düşündük mü? aşamasına. Şimdi, her şeyi derinlemesine analiz etmeye başlarız. Yani, yaşadığımız olayları incelemeye ve bir şeyin neden gerçekleştiğini anlamaya çalışırız. Anlamadan hareket etmiyorum düşüncesi, analiz aşamasına doğru adım atmamıza sebep olur.
Örneğin, geçen gün arkadaşlarımla akşam yemeği yerken biri bir espri yaptı ve herkes güldü. Ben durup “Neden bu kadar komik oldu?” diye düşündüm. Analiz yapmak bu demek. Yani, her şeyin derinliklerine inmek. İşte Bloom Taksonomisi’nin analiz aşamasında, her şeyin nedenini anlamaya başlarız.
5. Sentez (Synthesis) – “Bu konuyu daha iyi nasıl birleştirebilirim?”
Sentez aşaması, bilgi ve analizleri bir araya getirip yepyeni bir şey oluşturma aşamasıdır. Daha farklı ne yapabilirim? sorusunu sormaya başlarız. Yani, var olan bilgilerden yeni bir şey ortaya çıkarmak… Örneğin, bir gün arkadaşım bana “Yeni bir şaka yap” dediğinde, “Bir sürü espri vardı, ama onları yeni bir şekilde birleştirebilir miyim?” sorusunu kendime sordum.
İşte bu sırada Bloom Taksonomisi’nin sentez basamağında, bilgileri ve fikirleri harmanlayıp, yepyeni bir şey yaratma isteği doğar. Bu, iş hayatında da önemli bir basamaktır. Her zaman yenilik ararız.
6. Değerlendirme (Evaluation) – “Bunu gerçekten beğendim mi?”
Sonunda geldik son basamağa! Değerlendirme. Burada öğrendiklerimizi, analiz ettiklerimizi ve sentezlediklerimizi değerlendiririz. Gerçekten iyi bir sonuç elde ettik mi? diye sorarız. Bu, neyi öğrendiğimiz ve bu öğrendiklerimizi ne kadar başarılı bir şekilde uyguladığımızı anlamanın en önemli aşamasıdır.
Bir arkadaşım: “Bu şaka çok komik değil mi?”
Ben: “Bence, kesinlikle değil! Ama bu konuda birkaç yenilik yapabilirim!”
İşte bu değerlendirme, kişisel gelişimimizde ve günlük yaşantımızda oldukça önemli bir aşamadır.
Sonuç: Bloom Taksonomisi ve Hayatımız
Sonuçta, Bloom Taksonomisi’nin basamakları, hayatımızda karşımıza çıkan her durumu daha iyi anlamamıza ve gelişmemize yardımcı olabilir. Hem güldük, hem düşündük, hem de öğrendik. Zaten bazen hayatı biraz fazla ciddiye alırken, Bloom Taksonomisi bize hatırlatıyor: “Hadi biraz eğlen!”
Bundan sonra, her şeyin bir sıralaması olduğunu bilerek, bu basamaklarla hayatı daha renkli ve eğlenceli kılabiliriz.